Kastaljan

Manastirski kompleks Kastaljan smešten je na istočnoj, šumom pokrivenoj padini Kosmaja prema naselju Nemenikuće. Kompleks se sastoji od crkve, konaka i trpezarije. Na osnovu rezultata sistematskih arheoloških iskopavanja, arhitektonske i stilske analize otkrivenih objekata i pokretnog arheološkog materijala, mogu se izdvojiti tri faze gradnje i korišćenja prostora. Prvoj i najstarijoj fazi pripada crkva čija se gradnja može smestiti u XIV vek. U drugoj fazi crkva je pretrpela izvesne izmene, a tada je podignuta i trpezarija. To je vreme početka XV veka, naglog uspona tek stvorene despotovine Srbije.

Novoizgrađeni objekat sa prepravljenom crkvom u funkciji kapele, služio je despotu Stefanu kao letnji dvor. Treću fazu gradnje i konačno uobličavanje prostora u manastirski kompleks predstavlja podizanje konaka. S obzirom na utvrđene značajne arheološke i istorijske činjenice, kao i na izrazitu arhitektonsku vrednost očuvanih ostataka manastirskog kompleksa, sa nataloženim graditeljskim postupcima primenjivanim u srazmerno dugom vremenskom periodu od XIV do kraja XVII veka, kada je manastir razoren, kompleks na lokalitetu Kastaljan predstavlja spomenik izuzetnih vrednosti za proučavanje i saznanja o vremenu Srbije despota Stefana Lazarevića, a naročito za oblast Kosmaja koja je u to vreme imala ulogu velikog verskog centra. (Izvod iz Službeni list grada Beograda br. 16/87)

Povod za izradu projekta parcelacije je inicijativa SRPSKE PRAVOSLAVNE EPARHIJE ŠUMADIJSKE – Crkvene opštine Nemenikuća za izdvajanje lokaliteta Manastira Kastaljan iz postojeće katastarske parcele 5206/1 KO Nemenikuće i formiranje nove parcele, za potrebe obnove manastirskog komleksa.

Cilj izrade projekta parcelacije je utvrđivanje jasne granica parcele arheološkog lokaliteta manastira Kastaljan, za potrebe obnove manastirskog komleksa.

Predmetna lokacija se nalazi na teritoriji katastarske opštine Nemnikuće, opštine Sopot u području Regionalni prostorni plan administrativnog područja grada Beograda („Sl.list grada Beograda br.10/04), Izmena i dopuna Regionalnog prostornog plana administrativnog područja grada Beograda („Sl.list grada Beograda“ br.38/11 i 86/18) i Prostorni plan gradske opštine Sopot („Sl.list grada Beograda“ br. 54/2012)

Predmetna lokacija se prostornim planom u najvećem delu nalazi u poljoprivrednom zemljištu i manjim delom u šumskom zemljištu.

Na prostornom Planu prepoznat je lokalitet Manastira Kastaljan i ubeležen pod brojem 65 kao Kulturno dobro, Spomenik Kulture, u kategoriji: evidentirani arheološki lokaliteti koji uživaju zaštitu na teritoriji opštine Sopot.

U Dopisu Zavoda za zaštitu spomenika kulture br. 0897/19 od 12.09.2019. navedeno je da je Manastir Kastaljan utvrđen za kulturno dobro (Sl. list grada Beograda br. 16/87).

U listu nepokretnosti broj 491, upisana je zabeležba da je rešenjem broj 952-02-13-69/2016 na osnovu izvoda iz registra kulturnih dobara koji je dostavio Zavod za zaštitu spomenika kulture grada Beograda, zabeležuje se svojstvo kulturnog dobra Manastira Kastaljan i zaštićene okoline tog kulturnog dobra Manastira Kastaljana i zaštićene okoline tog kulturnog dobra koje čine spoljne granice te parcela, sa datumom upisa 05.02.2018.